Διδάσκοντος στο ΠANEΠIΣTHMIO ΠEIPAIΩΣ
τ. Ορκωτού Ελεγκτή Λογιστή
Συμβούλου στην Εταιρεία Δικηγόρων POTAMITISVEKRIS



Ο νέος νόμος 4548/2018 για την αναμόρφωση του δικαίου της ανώνυμης εταιρείας αναφέρει ότι τα καθαρά κέρδη της ανώνυμης εταιρείας απεικονίζονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων και είναι τα προκύπτοντα κατ’ εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. (άρθρο 160, παρ. 1, Ν. 4548/2018.)

Η ισχύουσα νομοθεσία για τον προσδιορισμό των καθαρών κερδών των επιχειρήσεων γενικά είναι ο Ν. 4308/2014, περί Ελληνικών Λογιστικών Προτύπων. Σύμφωνα με το παράρτημα των ορισμών των Ελληνικών Λογιστικών Προτύπων, καθαρό αποτέλεσμα (κέρδος ή ζημία Net income) είναι η διαφορά μεταξύ: α) του συνόλου των εσόδων και κερδών μιας περιόδου και β) των αντίστοιχων εξόδων και ζημιών. Το καθαρό αποτέλεσμα μπορεί να είναι θετικό (κέρδος περιόδου) ή αρνητικό ( ζημία περιόδου). Τα καθαρά κέρδη της εταιρείας απεικονίζονται στην δημοσιευόμενη κατάσταση αποτελεσμάτων και είναι τα προκύπτοντα μετά την αφαίρεση του φόρου εισοδήματος. («Λογιστικές Εργασίες Τέλους Χρήσεως» Γ. Αληφαντή, έκδοση 15η, Διπλογραφία 2020, σελ. 709).

Μέχρι 31.12.2018 ως καθαρά κέρδη της ανώνυμης εταιρείας ορίζοντο από το άρθρο 45, παρ. 2, του κωδ. Ν. 2190/1920 εκείνα τα οποία προέκυπταν εάν από τα ακαθάριστα έσοδα αφαιρεθούν τα έξοδα, οι ζημιές, οι κατά νόμο αποσβέσεις και κάθε άλλο εταιρικό βάρος. Δηλαδή μέχρι 31.12.2018 οι ζημίες προηγουμένων χρήσεων μείωναν τα κέρδη της τρέχουσας χρήσεως.
Από 1.1.2019, ισχύει το άρθρο 160, παρ.1, του Ν. 4548/2018 το οποίο, για τον ορισμό της έννοιας των καθαρών κερδών, παραπέμπει στην ισχύουσα νομοθεσία, δηλαδή στο Ν. 4308/2014 η οποία παρατίθεται ανωτέρω και ορίζει το καθαρό αποτέλεσμα κέρδος ή ζημία της περιόδου (ή χρήσεως) τη διαφορά μεταξύ εσόδων – κερδών και εξόδων – ζημιών της περιόδου. Στα έξοδα και τις ζημίες περιλαμβάνεται και ο αναλογών στα κέρδη φόρος εισοδήματος. Το αποτέλεσμα της περιόδου εμφανίζεται αρχικά στην κατάσταση αποτελεσμάτων και στη συνέχεια στην καθαρή θέση, σε ιδιαίτερο λογαριασμό, στο παθητικό του ισολογισμού καθώς, επίσης και στην κατάσταση μεταβολών καθαρής θέσης. Η τακτική γενική συνέλευση των μετόχων, η οποία θα συνέλθει μετά τη σύνταξη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων για την έγκριση αυτών, εάν το αποτέλεσμα της περιόδου είναι θετικό (κέρδος ) θα το διανείμει σύμφωνα με το άρθρο 161, ενώ εάν είναι αρνητικό (ζημία) θα παραμένει μεταξύ των λογαριασμών της καθαρής θέσης μέχρι να αποφασίσει η γενική συνέλευση των μετόχων πως θα καλυφθεί η ζημία αυτή.
Σε περίπτωση διανομής κερδών, το καθαρό κέρδος της χρήσεως πρέπει να μειωθεί με το υπόλοιπο ζημιών εις νέον αφού αυτό επιβάλλεται από το άρθρο 159, παρ.2,. Ν. 4548/2018). Δηλαδή οι ζημίες προηγουμένων χρήσεων λαμβάνονται υπόψη μόνο κατά τη διανομή κερδών. («Λογιστικές Εργασίες Τέλους Χρήσεως» Γ. Αληφαντή, έκδοση 15η, Διπλογραφία 2020, σελ. 715 κ.ε. ).
Διάθεση κερδών. Η διάθεση κερδών της ανώνυμης εταιρείας πραγματοποιείται σύμφωνα με το άρθρο 160 του Ν. 4548/2018 για διανομές κερδών οι οποίες αποφασίζονται από 1.1.2019 και μετά (άρθρο 187, παρ. 16, Ν. 4548/2018). Το άρθρο αυτό αφορά τον τρόπο διανομής των καθαρών κερδών, με τρόπο όμοιο εκείνου των άρθρων 44 παρ. 2 (τελ. εδ.) και 45, του κωδ. Ν 2190/1920. Στην παρ. 2 αυτό το οποίο αλλάζει σε σχέση με τη διάθεση των καθαρών κερδών την οποία προέβλεπε μέχρι 31.12.2018 ο κωδ. Ν. 2190/1920 είναι ότι στην σειρά που προβλέπεται προηγείται η αφαίρεση των ποσών των πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων, που δεν αποτελούν πραγματοποιημένα κέρδη. (αιτιολογική έκθεση Ν. 4548/2018, άρθρο 160).

Ποσά των πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων, που δεν αποτελούν πραγματοποιημένα κέρδη. Πρόκειται για τις υπεραξίες οι οποίες προκύπτουν από την αποτίμηση στο τέλος της χρήσεως των περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, βιολογικά χρεόγραφα κ.α ) σε εύλογες αξίες σύμφωνα με το άρθρο 24, του Ν. 4308/2014. Επίσης, στη διάταξη του άρθρου 24, εντάσσονται τα μη νομισματικά στοιχεία (κατεχόμενα πάγια περιουσιακά στοιχεία, προκαταβολές και οι συμμετοχικοί τίτλοι - Ε.Λ.Τ.Ε. Λογιστική Οδηγία Εφαρμογής Ν. 4308/2014 , σελ. 153) που εκφράζονται σε ξένο νόμισμα και επιμετρώνται στην εύλογη αξία, μετατρέπονται με την ισοτιμία της ημέρας στην οποία η εύλογη αξία προσδιορίστηκε. Οι διαφορές που προκύπτουν αντιμετωπίζονται λογιστικά με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται οι μεταβολές της εύλογης αξίας, σύμφωνα με το άρθρο 24 του Ν. 4308/2014. (άρθρο 27, παρ. 2, περ.γ, Ν. 4308/2014).

Σειρά διαθέσεως των κερδών. Τα καθαρά κέρδη, εφόσον και στο μέτρο που μπορούν να διατεθούν σύμφωνα με τα οριζόμενα στο όρθρο 159, διατίθενται με απόφαση της γενικής συνέλευσης κατά την εξής σειρά. (άρθρο 160, Ν.4548/2018, «Λογιστικές Εργασίες Τέλους Χρήσεως» Γ. Αληφαντή, έκδοση 15η, Διπλογραφία 2020, σελ. 710).:
α) Αφαιρούνται τα ποσά των πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων, που δεν αποτελούν πραγματοποιημένα κέρδη όπως η έννοια αυτών παρατίθεται ανωτέρω.
β) Αφαιρείται η κατά τον παρόντα νόμο και το καταστατικό κράτηση για τακτικό αποθεματικό.
γ) Κρατείται το απαιτούμενο ποσό για την καταβολή του ελαχίστου μερίσματος, όπως τούτο ορίζεται στο όρθρο 161.
δ) Το υπόλοιπο των καθαρών κερδών, όπως και τα τυχόν λοιπά κέρδη, που μπορεί να προκύψουν και να διατεθούν σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 159, διατίθεται κατά τους ορισμούς του καταστατικού και τις αποφάσεις της γενικής συνέλευσης.

Διανομή μερίσματος α) Οπως αναφέρεται ανωτέρω από τα διανεμόμενα κέρδη της χρήσεως πρώτα υπολογίζεται το τακτικό αποθεματικό. β) Στη συνέχεια κρατείται το απαιτούμενο ποσό για την καταβολή του πρώτου μερίσματος.
Το ελάχιστο μέρισμα υπολογίζεται επί των καθαρών κερδών, ύστερα από αφαίρεση της κράτησης για σχηματισμό τακτικού αποθεματικού και των λοιπών πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων, που δεν προέρχονται από πραγματοποιημένα κέρδη. (άρθρο 160, παρ. 1, Ν. 4548/2018)
Η αιτιολογική έκθεση επί του άρθρου 161, του Ν. 4548/2018 αναφέρει ότι το ελάχιστο μέρισμα εξακολουθεί να ανέρχεται σε 35% των καθαρών κερδών. Η καταβολή γίνεται καταρχήν σε μετρητά. Προβλέπεται όμως τόσο η κεφαλαιοποίηση των κερδών, όσο και η καταβολή του μερίσματος, αν το εγκρίνει η γενική συνέλευση με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία, σε μετοχές και άλλους τίτλους που ανήκουν στην εταιρεία ή, με ομόφωνη απόφαση όλων των μετόχων και όχι μόνο των εκπροσωπουμένων στη γενική συνέλευση και σε άλλα περιουσιακά στοιχεία, που θα πρέπει να αποτιμηθούν (πρβλ. άρθρο 131 § 1 του τραπεζικού Ν. 4261/2014). Προβλέπεται ακόμη η μείωση του μερίσματος από τη γενική συνέλευση, όχι όμως κάτω του 10% των καθαρών κερδών, επίσης με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία, ενώ κατάργηση τούτου επιτρέπεται μόνο με ακόμη μεγαλύτερη πλειοψηφία (80%) του εκπροσωπούμενου στη συνέλευση κεφαλαίου. Εννοείται ότι άρνηση της πλειοψηφίας αυτής να εγκρίνει μέρισμα, παρά την ύπαρξη ικανών κερδών, μπορεί κατά τις περιστάσεις να κριθεί καταχρηστική. (αιτιολογική έκθεση Ν. 4548/2018, άρθρο 161).

Για την τελευταία αυτή περίπτωση της κατάχρησης εξουσίας από την πλειοψηφία των μετόχων στη μη διανομή του ορθού μερίσματος από τα κέρδη της χρήσεως σε όλους τους μετόχους της εταιρείας είναι και η ακόλουθη απόφαση του δικαστηρίου η οποία έκρινε περίπτωση μη ορθής διανομής μερίσματος σε όλους τους μετόχους της ανώνυμης εταιρείας.

Αποθησαυρισμός κερδών ανώνυμης εταιρείας αντί διανομής στους μετόχους. Ανώνυμη εταιρεία στο λογαριασμό αποτελέσματα χρήσεως 31.12.2013 εμφάνισε κέρδη τα οποία η γενική συνέλευση των μετόχων της 20.6.2014 με απόφαση της πλειοψηφίας των μετόχων (86,5%) αποφάσισε να τα διανείμει ως εξής: α) σχηματισμό τακτικού αποθεματικού 15.000 ευρώ, β) διανομή πρώτου μερίσματος 100.000 ευρώ, γ) αμοιβές από ποσοστά μελών ΔΣ 240.000 ευρώ και δ) υπόλοιπο κερδών εις νέον 5.716.763,30 ευρώ. Κατά της άνω αποφάσεως της γενικής συνέλευσης των μετόχων βάσει της οποίας δεν διανέμεται το ορθό μέρισμα στους μετόχους της εταιρείας, μέτοχος της μειοψηφίας προσέφυγε στη δικαιοσύνη, η οποία με απόφασή της έκρινε: α) ότι η άνω απόφαση της γενικής συνέλευσης είναι ακυρώσιμη διότι λήφθηκε κατά κατάχρηση της εξουσίας της πλειοψηφίας και β) η πρακτική της μεταφοράς σχεδόν του συνόλου των κερδών στην επόμενη εταιρική χρήση συνιστά συσσώρευση και αποθησαύριση κερδών και γίνεται σε κλίμακα μη εμπορικώς δικαιολογημένη, καθώς ουδόλως ανταποκρίνεται σε εύλογα συμφέροντα της εταιρίας. (Πολ. Πρωτοδικείου Αθηνών 2411/2019, Δελτίο Α.Ε. και Ε.Π.Ε. Φεβρουάριος 2020, σελ. 1809). Για λόγους τάξεως σημειώνεται ότι η απόφαση αυτή έχει εφεσιβληθεί.